Dlaczego zużycie sprężonego powietrza warto mierzyć
W większości zakładów wiadomo, ile energii zużywa cała hala, ale nie wiadomo, ile powietrza pobiera dany dział. Tekst opisuje, jak zorganizować pomiary zużycia sprężonego powietrza i jak wykorzystać ich wyniki przy planowaniu zakupów.
Szacunek zużycia opiera się zwykle na danych katalogowych narzędzi i maszyn. Dane te podają pobór powietrza w warunkach znamionowych, a w praktyce odbiorniki pracują z przerwami, na różnych ciśnieniach i w różnym stanie technicznym. Różnica między sumą wartości katalogowych a rzeczywistym poborem bywa na tyle duża, że decyzje oparte tylko na katalogach prowadzą do zakupu zbyt dużej albo zbyt małej sprężarki.
Gdzie umieścić punkty pomiarowe
Pomiar na wyjściu ze sprężarkowni pokazuje łączne zużycie, ale nie mówi, który odbiornik je generuje. Dlatego oprócz punktu głównego warto wyznaczyć punkty na odgałęzieniach prowadzących do poszczególnych działów lub linii. Zazwyczaj wystarczy kilka miejsc:
- wyjście ze sprężarkowni, za osuszaczem i zbiornikiem,
- początek każdej większej odnogi sieci,
- wybrane maszyny o dużym poborze, na przykład linie pakujące lub stanowiska lakiernicze.
Nie ma potrzeby opomiarowania wszystkich stanowisk. Lepiej zacząć od kilku punktów i rozszerzać zakres, gdy w którymś z nich zużycie odbiega od oczekiwań.
Jak długo mierzyć
Pomiar trwający godzinę daje obraz tylko z jednego momentu. Zużycie powietrza zmienia się w ciągu zmiany, dnia i tygodnia, więc czas pomiaru powinien obejmować co najmniej pełny cykl produkcyjny. W zakładzie pracującym na trzy zmiany dobrze jest zebrać dane z każdej z nich. W zakładach sezonowych dodatkowo warto porównać okres największej produkcji z okresem spokojniejszym.
Okres bez produkcji jako punkt odniesienia
Użyteczny jest pomiar w czasie, gdy maszyny nie pracują, na przykład w nocy lub w weekend. Jeśli sprężarka w tym czasie nadal się włącza, oznacza to, że sieć traci powietrze. Różnica między poborem w czasie produkcji a poborem w czasie przerwy pozwala oszacować, jaka część wytwarzanego powietrza nie trafia do żadnego odbiornika.
Jak wykorzystać wyniki
Zebrane dane przydają się na trzech etapach: przy wyborze nowej sprężarki, przy planowaniu napraw sieci oraz przy rozliczaniu kosztów między działami. Do pierwszego z nich potrzebny jest profil zużycia w czasie, a nie tylko wartość średnia, bo sprężarka musi pokryć największy pobór. Do drugiego wystarczy porównanie zużycia w czasie pracy i w czasie przerwy.
Gdy firma chce uporządkować to zagadnienie systemowo, może zlecić zewnętrznemu wykonawcy pomiary wraz z raportem. Typowy zakres takiej usługi opisuje artykuł o tym, jak zorganizować pomiary zużycia sprężonego powietrza w zakładzie.
Najczęstsze błędy przy pomiarach
Pierwszy to pomiar w niereprezentatywnym okresie, na przykład w czasie urlopów lub przestoju. Drugi to zbyt mała liczba punktów, która uniemożliwia wskazanie źródła strat. Trzeci to brak zapisu warunków, w jakich wykonano pomiar: ciśnienia roboczego, liczby pracujących sprężarek i stanu produkcji. Bez tych informacji nie da się porównać wyników z kolejnymi pomiarami po wprowadzeniu zmian.
Kto powinien prowadzić pomiary
Proste odczyty z liczników i sterowników może wykonywać dział utrzymania ruchu. Dokładniejsze badania, takie jak pomiar przepływu w kilku punktach równocześnie, wymagają przyrządów, których firma zwykle nie ma na stanie, dlatego zleca się je wykonawcy zewnętrznemu. Niezależnie od tego, kto robi pomiar, ktoś w firmie powinien odpowiadać za zebranie wyników i przekazanie ich osobie, która podejmuje decyzje o zakupach i naprawach.
Dobrą praktyką jest zapisanie wyników w jednej tabeli z datą, godziną, punktem pomiarowym i uwagą o warunkach pracy zakładu. Taka tabela po kilku miesiącach staje się źródłem porównań: widać, czy zużycie rośnie wraz z produkcją, czy rośnie niezależnie od niej.


