Ile wynosi limit w 2026 roku
| Okres | Zasada | Kwota przy minimalnym wynagrodzeniu 4806 zł |
|---|---|---|
| do 31 grudnia 2025 | 75% minimalnego wynagrodzenia w każdym miesiącu | 3604,50 zł miesięcznie |
| od 1 stycznia 2026 | 225% minimalnego wynagrodzenia w każdym kwartale | 10 813,50 zł kwartalnie |
Oba brzmienia art. 5 ust. 1 Prawa przedsiębiorców są widoczne w tekście jednolitym obok siebie. Przy starszym jest odnośnik, że obowiązuje do wejścia w życie zmiany, a przy nowszym, że został ustalony przez ustawę z 25 lipca 2025 roku o zmianie niektórych ustaw w celu uproszczenia procedur administracyjnych oraz wsparcia przedsiębiorczości (Dz.U. poz. 1168) i wchodzi w życie 1 stycznia 2026 roku.
Przepis posługuje się słowem „kwartał” i nie definiuje go osobno. W całej ustawie to słowo pada wyłącznie w art. 5 ust. 1 i w ust. 3, który reguluje przekroczenie.
To nie jest wyższy limit, tylko inaczej liczony
Rachunek jest prosty. Trzy miesiące po 3604,50 zł to 10 813,50 zł, a 225 procent z 4806 zł to również 10 813,50 zł. Roczna pula pozostaje identyczna.
Zmieniła się natomiast możliwość nierównego rozłożenia przychodu. W starym modelu jeden dobry miesiąc kończył działalność nierejestrowaną, nawet jeżeli w pozostałych dwóch przychód był bliski zeru. W nowym liczy się suma kwartalna, więc przychód 9000 zł w jednym miesiącu i po 500 zł w dwóch kolejnych mieści się w limicie.
Dotyczy to zwłaszcza zajęć sezonowych i projektowych: korepetycji rozliczanych z góry za semestr, rękodzieła sprzedawanego przed świętami, usług realizowanych w jednym intensywnym miesiącu. Przy rozłożeniu równomiernym nic się nie zmienia.
Kto może prowadzić działalność nierejestrowaną
Warunki z art. 5 Prawa przedsiębiorców są trzy i muszą wystąpić łącznie.
- Przychód należny nie przekracza limitu w żadnym kwartale.
- Osoba w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej.
- Działalność nie jest wykonywana w ramach umowy spółki cywilnej (art. 5 ust. 5).
Istotne jest słowo „należny”. Zgodnie z art. 5 ust. 6 przez przychód należny rozumie się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. Liczy się więc moment, w którym powstaje wierzytelność, a nie data wpływu na konto. Faktura wystawiona w marcu z terminem płatności w kwietniu obciąża limit pierwszego kwartału.
Wśród warunków nie ma nic o zatrudnieniu. Etat, umowa zlecenia, emerytura czy status studenta nie wykluczają działalności nierejestrowanej, bo art. 5 ust. 1 wymienia tylko limit przychodu i brak działalności gospodarczej w ostatnich 60 miesiącach. Łączenie jest więc dopuszczalne, a dla celów podatkowych oba źródła spotkają się w jednym zeznaniu rocznym.
„Nie jest działalnością gospodarczą” obowiązuje tylko w jednej ustawie
To jest najczęstsze źródło pomyłek. Art. 5 ust. 1 Prawa przedsiębiorców rzeczywiście stanowi, że taka działalność nie stanowi działalności gospodarczej, ale jest to zdanie o zakresie tamtej ustawy. Inne ustawy budują własne definicje na własny użytek i nie muszą się do niego stosować.
| Ustawa | Czy uznaje to za działalność gospodarczą | Co z tego wynika |
|---|---|---|
| Prawo przedsiębiorców | nie (art. 5 ust. 1) | brak wpisu do CEIDG, brak statusu przedsiębiorcy |
| O systemie ubezpieczeń społecznych | nie, definicja odsyła do Prawa przedsiębiorców | sama działalność nie tworzy tytułu do ubezpieczeń |
| O podatku dochodowym od osób fizycznych | nie, osobne źródło przychodu | przychód z innych źródeł, rozliczenie roczne |
| Ordynacja podatkowa | tak (art. 3 pkt 9) | obowiązek wystawienia rachunku na żądanie |
| O podatku od towarów i usług | tak (art. 15 ust. 1 i 2) | status podatnika VAT, ewidencja sprzedaży, faktura na żądanie |
Definicja z Ordynacji jest tu wyjątkowo wyraźna. Art. 3 pkt 9 obejmuje każdą działalność zarobkową wykonywaną we własnym imieniu i na własny lub cudzy rachunek, „nawet gdy inne ustawy nie zaliczają tej działalności do działalności gospodarczej lub osoby wykonującej taką działalność do przedsiębiorców”. Trudno o bardziej bezpośrednie odniesienie do sytuacji, o której mówimy.
Podobnie ustawa o VAT. Art. 15 ust. 1 czyni podatnikiem osobę fizyczną wykonującą samodzielnie działalność gospodarczą w rozumieniu ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Dlatego osoba na działalności nierejestrowanej jest podatnikiem VAT, tyle że zwolnionym ze względu na wysokość sprzedaży. Z tego statusu, a nie z przepisów o samej działalności nierejestrowanej, biorą się jej obowiązki ewidencyjne.
Podatki: przychód z innych źródeł
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych poszła trzecią drogą: nie zalicza tych przychodów ani do działalności gospodarczej, ani do żadnego z klasycznych źródeł, tylko wskazuje je wprost. Art. 20 ust. 1ba zalicza przychody z działalności, o której mowa w art. 5 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, do przychodów z innych źródeł z art. 10 ust. 1 pkt 9.
Praktyczne konsekwencje: rozliczenie następuje raz w roku, w zeznaniu rocznym, bez zaliczek miesięcznych, a przychód łączy się z innymi dochodami opodatkowanymi według skali. Koszty uzyskania przychodu można odliczać na zasadach ogólnych, więc materiały, wysyłka czy prowizje platformy sprzedażowej pomniejszają podstawę, o ile są udokumentowane.
Dla osoby, która równolegle pracuje na etacie, oznacza to jedno: przychód z działalności nierejestrowanej dolicza się do wynagrodzenia i może przesunąć całość do wyższego progu skali. Lepiej policzyć to przed końcem roku niż w kwietniu.
ZUS: sama działalność nie tworzy tytułu, ale umowa już tak
Tu trzeba rozróżnić dwie rzeczy, bo popularne opracowania je mieszają.
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczeń z byciem osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, a definicja tej osoby odsyła do działalności gospodarczej prowadzonej na podstawie Prawa przedsiębiorców. Działalność nierejestrowana z mocy art. 5 tej ustawy działalnością gospodarczą nie jest, więc sam fakt jej prowadzenia nie tworzy tytułu do ubezpieczeń. Warto zaznaczyć, że nie ma przepisu, który by to wypowiadał wprost: to wniosek z zestawienia obu definicji.
Co innego umowa zlecenia. Zleceniobiorca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, niezależnie od tego, czy prowadzi działalność nierejestrowaną. Jeżeli więc praca jest wykonywana na zlecenie, obowiązki płatnika leżą po stronie zleceniodawcy.
Różnica jest więc w podstawie współpracy, a nie w statusie osoby. Sprzedaż własnych wyrobów tytułu nie tworzy. Ta sama osoba wykonująca zlecone usługi na podstawie umowy zlecenia zostanie zgłoszona do ubezpieczeń przez zamawiającego.
Rachunek i faktura: kiedy trzeba je wystawić
Obowiązek rachunku wynika z Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 87 § 1, jeżeli z odrębnych przepisów nie wynika obowiązek wystawienia faktury, podatnicy prowadzący działalność gospodarczą są obowiązani, na żądanie kupującego lub usługobiorcy, wystawić rachunek potwierdzający dokonanie sprzedaży lub wykonanie usługi. Przy szerokiej definicji z art. 3 pkt 9 przepis obejmuje także działalność nierejestrowaną.
Po stronie VAT zasada jest dwustopniowa. Art. 106b ust. 2 zwalnia z obowiązku wystawienia faktury w odniesieniu do sprzedaży zwolnionej na podstawie art. 113 ust. 1, czyli standardowej sytuacji osoby na działalności nierejestrowanej. Ust. 3 pkt 2 przywraca ten obowiązek na żądanie nabywcy, pod warunkiem że żądanie zostało zgłoszone w terminie 3 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym dostarczono towar lub wykonano usługę.
W praktyce wygląda to tak: domyślnie nie trzeba wystawiać niczego, na żądanie klienta trzeba wystawić dokument, a jeżeli żądanie przyjdzie po upływie tych 3 miesięcy, obowiązek z art. 106b ust. 3 już nie działa.
Ewidencja sprzedaży: przepis nie podaje wzoru, podaje sankcję
Art. 109 ust. 1 ustawy o VAT nakłada na podatników zwolnionych obowiązek prowadzenia ewidencji sprzedaży za dany dzień, nie później niż przed dokonaniem sprzedaży w dniu następnym. To jest cała treść obowiązku. Ustawa nie określa formularza, nie wymaga programu, nie wymienia rubryk.
Określa natomiast, co się dzieje przy jego zaniedbaniu. Zgodnie z art. 109 ust. 2, jeżeli organ podatkowy stwierdzi, że podatnik nie prowadzi ewidencji albo prowadzi ją nierzetelnie, a na podstawie dokumentacji nie da się ustalić wartości sprzedaży, organ określi tę wartość w drodze oszacowania i ustali od niej kwotę podatku należnego. Jeżeli nie można określić przedmiotu opodatkowania, kwotę podatku ustala się przy zastosowaniu stawki 22 procent.
Dlatego ewidencja ma sens nawet przy niewielkiej sprzedaży: to na jej podstawie wykazuje się, że limit kwartalny nie został przekroczony, i to ona jest dokumentacją, o której mówi art. 109 ust. 2.
Kasa fiskalna i NIP: dwa progi poniżej limitu kwartalnego
Zwolnienie z kasy rejestrującej przysługuje podatnikom, u których sprzedaż na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym 20 000 zł, i obowiązuje nie dłużej niż do 31 grudnia 2027 roku. Cztery kwartały po 10 813,50 zł dają 43 254 zł, więc próg kasowy da się przekroczyć bez wychodzenia z działalności nierejestrowanej. To dwa niezależne progi z dwóch różnych aktów i mylenie ich jest najczęstszym błędem w opracowaniach na ten temat.
Kasa pociąga za sobą drugą zmianę, o której prawie się nie pisze. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników identyfikatorem podatkowym osoby wykonującej działalność z art. 5 ust. 1 Prawa przedsiębiorców jest numer PESEL. Ust. 1a stanowi jednak, że jeżeli taka osoba zarejestruje się jako podatnik VAT albo prowadzi ewidencję sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących, identyfikatorem staje się NIP.
Przekroczenie progu 20 000 zł uruchamia więc dwa obowiązki naraz: kasę i wystąpienie o NIP. Obydwa pojawiają się w momencie, w którym formalnie nadal prowadzi się działalność nierejestrowaną.
Co się dzieje po przekroczeniu limitu
Przekroczenie nie oznacza kary, tylko zmianę statusu, i to z datą wsteczną wobec momentu zorientowania się.
Zgodnie z art. 5 ust. 3 działalność staje się działalnością gospodarczą począwszy od dnia, w którym nastąpiło przekroczenie. Na złożenie wniosku o wpis do CEIDG jest 7 dni od tego dnia (art. 5 ust. 4).
Osobno reguluje to ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych i tu pojawia się istotny szczegół. Zgodnie z art. 20 ust. 1bb przychody stają się przychodami z działalności gospodarczej od dnia złożenia wniosku do CEIDG, a jeżeli wniosek nie został złożony w terminie, to od dnia następującego po bezskutecznym upływie tych 7 dni. Zwlekanie z wnioskiem nie odsuwa więc momentu zmiany kwalifikacji podatkowej.
Przekroczenie limitu nie jest jedyną drogą wyjścia. Art. 5 ust. 2 pozwala złożyć wniosek o wpis do CEIDG w dowolnym momencie, a działalność staje się wtedy gospodarczą z dniem określonym we wniosku. Osoba, która widzi, że kolejny kwartał przekroczy limit, może więc przejść na działalność gospodarczą w zaplanowanym terminie, zamiast robić to wstecz po fakcie.
Najczęstsze pytania
Ile wynosi limit działalności nierejestrowanej w 2026 roku?
10 813,50 zł przychodu należnego w kwartale, czyli 225 procent minimalnego wynagrodzenia wynoszącego 4806 zł.
Czy limit został podniesiony?
Nie w ujęciu kwotowym. Trzy dawne limity miesięczne po 3604,50 zł dają dokładnie 10 813,50 zł. Zmieniło się to, że przychód może być teraz rozłożony w kwartale nierównomiernie.
Czy liczy się pieniądz wpłacony czy należny?
Należny. Zgodnie z art. 5 ust. 6 Prawa przedsiębiorców liczą się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane.
Czy można łączyć działalność nierejestrowaną z etatem?
Tak. Art. 5 ust. 1 wymienia tylko limit przychodu i brak działalności gospodarczej w ostatnich 60 miesiącach, bez warunków dotyczących zatrudnienia.
Czy trzeba mieć NIP?
Domyślnie nie, identyfikatorem jest PESEL. NIP staje się obowiązkowy po rejestracji jako podatnik VAT albo po rozpoczęciu ewidencji sprzedaży na kasie rejestrującej.
Czy trzeba wystawiać rachunki?
Na żądanie kupującego tak, na podstawie art. 87 § 1 Ordynacji podatkowej. Przy sprzedaży zwolnionej z VAT obowiązek wystawienia faktury powstaje na żądanie zgłoszone w ciągu 3 miesięcy od końca miesiąca dostawy lub wykonania usługi.
Co zrobić po przekroczeniu limitu?
Złożyć wniosek o wpis do CEIDG w terminie 7 dni od dnia przekroczenia. Działalność staje się gospodarcza od dnia przekroczenia, a dla celów podatkowych od dnia złożenia wniosku albo od dnia po upływie tego terminu.
Czy trzeba płacić ZUS?
Samo prowadzenie działalności nierejestrowanej nie tworzy tytułu do ubezpieczeń. Tytuł powstaje, gdy praca jest wykonywana na podstawie umowy zlecenia.
Kto nie może skorzystać?
Osoba, która w ostatnich 60 miesiącach wykonywała działalność gospodarczą, oraz osoba działająca w ramach umowy spółki cywilnej.
