Cudze prawa wyłączne w projekcie badawczym: kiedy zmieniają plan prac
Zespół, który buduje nowy produkt w ramach projektu badawczo-rozwojowego, zwykle skupia się na własnym rozwiązaniu. Artykuł opisuje, w jaki sposób informacja o cudzych patentach i zgłoszeniach wpływa na harmonogram i budżet prac oraz kto w firmie powinien o niej decydować.
Czym są prawa wyłączne osób trzecich
Patent daje jego właścicielowi prawo zakazania innym komercyjnego używania wynalazku na terytorium, na którym patent obowiązuje. Jeśli rozwiązanie opracowane w projekcie korzysta z cech objętych cudzym patentem, firma po zakończeniu prac może nie mieć możliwości sprzedaży produktu bez zgody właściciela. Ryzyko dotyczy konkretnego terytorium, więc ocena zależy od krajów, w których produkt ma być oferowany.
Taką ocenę nazywa się badaniem czystości patentowej, czyli sprawdzeniem, czy wprowadzenie określonego produktu na dane terytorium może naruszać obowiązujące tam patenty. Wykonuje się je na podstawie opisu produktu i zastrzeżeń z dokumentów patentowych.
Moment, w którym informacja jest najtańsza
W projekcie badawczym zmiana konstrukcji kosztuje inaczej na różnych etapach. Na etapie koncepcji zespół zmienia założenia, nie tracąc wykonanych prac. Po zbudowaniu prototypu każda zmiana oznacza poprawki, nowe testy i często przesunięcie terminów. Po zakończeniu projektu zmiana może wymagać powtórzenia znacznej części badań.
Dlatego badanie czystości patentowej warto planować na początku prac, a nie tuż przed wdrożeniem. Wnioskodawcy po zapoznaniu się z takim raportem niejednokrotnie modyfikują projekt, aby nie naruszyć cudzych praw wyłącznych.
Jakie decyzje może przynieść wynik
Raport z badania prowadzi zwykle do jednej z trzech decyzji:
- kontynuacja prac bez zmian, gdy nie wykryto zbliżonych zastrzeżeń,
- zmiana konstrukcji lub sposobu działania, gdy rozwiązanie wchodzi w zakres cudzego patentu,
- rozmowy z właścicielem patentu o zgodzie na korzystanie, jeśli zmiana konstrukcji byłaby nieopłacalna.
Którą ścieżkę wybrać, rozstrzyga zarząd na podstawie kosztów i wartości rozwiązania dla firmy. Dział rozwoju podaje, jak duże zmiany techniczne byłyby potrzebne, a rzecznik patentowy ocenia zakres cudzych zastrzeżeń.
Co zrobić z wynikami w dokumentacji projektu
Raport z badania razem z uzasadnieniem podjętych decyzji warto dołączyć do dokumentacji projektu. Firma ma wtedy dowód, że ryzyko zostało rozpoznane i że kierunek prac wybrano świadomie. Dokument przydaje się również w rozmowach z instytucją finansującą, która ocenia, czy rezultaty projektu będzie można wdrożyć bez przeszkód.
Kto w firmie przygotowuje dane dla wykonawcy i jak rozkładają się zadania między zarząd a dział rozwoju, opisuje tekst o podziale zadań przy badaniu stanu techniki w projekcie dotacyjnym.
Kto powinien znać wynik
Raport powinien trafić do szerszego grona niż kierownik projektu. Dział handlowy dowiaduje się z niego, w których krajach sprzedaż może wymagać dodatkowych ustaleń, a dział zakupów, czy dostawcy komponentów korzystają z rozwiązań chronionych cudzym patentem. Im szerzej wiedza o wynikach jest dostępna w firmie, tym mniejsze ryzyko, że decyzja w jednym dziale zaskoczy pozostałe.
Przykład z praktyki projektowej
Zespół planuje urządzenie, w którym kluczowy element ma określoną budowę. W trakcie przeglądu patentów okazuje się, że inna firma opisała zbliżony układ i zastrzegła jego użycie w tym zastosowaniu. Zespół ma wtedy do wyboru zmianę budowy elementu albo inny sposób jego połączenia z resztą urządzenia. Każda z tych decyzji jest tańsza, gdy prototyp jeszcze nie powstał, więc wiadomość o cudzym patencie wpływa na kolejność prac.
Warto też zapisać, jakie rozwiązania alternatywne rozważano. Notatka z takiego porównania ułatwia późniejszą rozmowę z instytucją finansującą i z rzecznikiem patentowym.


