Koszt, którego nie widać na fakturze
Energia elektryczna zużywana przez sprężarki trafia zwykle na jedną fakturę razem z oświetleniem, maszynami i biurami. Tekst pokazuje, jak wydzielić z niej koszt wytwarzania sprężonego powietrza i do czego taka informacja służy w planowaniu budżetu.
Gdy koszt jest rozproszony, nikt w firmie nie ma powodu, żeby go ograniczać. Dział produkcji nie widzi rachunku, a dział finansów nie widzi, które urządzenia go generują. Wydzielenie kosztu powietrza jako osobnej pozycji zmienia tę sytuację.
Dane potrzebne do wyliczenia
Do oszacowania kosztu wytwarzania potrzebne są trzy grupy informacji:
- pobór mocy sprężarek, który można odczytać z tabliczek znamionowych lub z liczników, jeśli są zamontowane,
- czas pracy urządzeń, dostępny w sterowniku sprężarki,
- cena energii elektrycznej obowiązująca w umowie zakładu.
Sterowniki wielu nowszych sprężarek zapisują liczbę godzin pracy pod obciążeniem i na biegu jałowym. Warto zapisać oba odczyty, ponieważ bieg jałowy to czas, w którym urządzenie pobiera energię, a nie wytwarza powietrza dla odbiorników.
Koszty poza energią
Energia nie jest jedyną pozycją. Do kosztu sprężonego powietrza należą także przeglądy sprężarek, wymiana filtrów i oleju, serwis osuszaczy oraz naprawy sieci. Te wydatki zwykle trafiają do kosztów utrzymania ruchu i nie są łączone z kosztem energii. W zestawieniu kosztu powietrza warto je dodać, żeby porównanie rozwiązań było rzetelne. Sprężarka tańsza w zakupie może wymagać częstszych czynności serwisowych, a urządzenie o wyższej cenie zakupu może zużywać mniej energii przy tym samym obciążeniu.
Podział kosztu między działy
Jeśli zakład ma kilka działów korzystających z sieci, można rozdzielić koszt proporcjonalnie do poboru powietrza, o ile istnieją liczniki przepływu na odgałęzieniach. Bez nich pozostaje podział według liczby stanowisk lub godzin pracy maszyn, który jest mniej dokładny, ale lepszy niż brak podziału. Każdy dział widzi wtedy kwotę, którą ponosi, i ma powód, żeby zgłaszać nieszczelności oraz wyłączać niepotrzebnie pracujące odbiorniki.
Do czego służy to zestawienie
Zestawienie ułatwia trzy decyzje. Pierwsza dotyczy wymiany sprężarki: porównanie kosztu bieżącego z kosztem urządzenia o lepszych parametrach ma sens dopiero wtedy, gdy znany jest koszt bieżący. Druga to ocena zasadności pomiarów w całej sieci. Przy firmach o większym poborze energii opłaca się zlecić je specjalistom. Trzecia to uzasadnienie przed zarządem wydatków na naprawy nieszczelności.
Zlecenie takich badań i zawartość raportu opisuje tekst o tym, kiedy zlecić audyt instalacji sprężonego powietrza i jak odczytać jego wyniki.
Jak często aktualizować zestawienie
Dane o czasie pracy i poborze energii warto odświeżać co kwartał lub po każdej zmianie w instalacji: zakupie maszyny, wymianie sprężarki, naprawie sieci. Dzięki temu widać, czy wprowadzone działania przyniosły efekt, a nie tylko zakłada się, że tak się stało.
Przykładowy układ zestawienia
Zestawienie może mieć postać arkusza z kilkoma kolumnami: nazwa urządzenia, godziny pracy pod obciążeniem, godziny na biegu jałowym, pobór mocy, cena energii, koszty serwisu i części za dany okres. Na końcu dodaje się wiersz sumy i dzieli ją przez ilość wytworzonego powietrza, jeśli ta wartość jest znana z pomiarów. Wynik daje koszt wytworzenia jednostki powietrza, który można porównać między okresami albo z danymi producenta nowej sprężarki.
Pierwsze zestawienie zwykle zawiera niepewności, bo część danych jest szacowana. To nie przeszkadza, o ile zapisano, które wartości odczytano, a które oszacowano. Z kolejnymi okresami dokładność rośnie.


