Obudowa, ekran czy tłumik: jak firma dobiera ochronę przed hałasem maszyn
Hałas z maszyn produkcyjnych obciąża pracowników, a przy zakładach blisko zabudowy mieszkaniowej także relacje z otoczeniem. Zanim firma zamówi jakiekolwiek urządzenie wyciszające, powinna ustalić, którą drogą dźwięk wydostaje się ze źródła, bo od tego zależy wybór między obudową, ekranem i tłumikiem.
Poniżej zestawiamy trzy podstawowe rozwiązania, kryteria ich doboru oraz kolejność działań, która pozwala uniknąć zakupu urządzenia niepasującego do problemu.
Najpierw źródło i droga dźwięku
Skuteczność każdego zabezpieczenia zaczyna się od diagnozy. Pomiar poziomu hałasu przy maszynie i w miejscach, w których hałas jest odbierany, pokazuje, czy problem dotyczy stanowiska pracy, czy otoczenia zakładu. Te dwie sytuacje wymagają różnych rozwiązań, więc nie warto ich łączyć w jedno zlecenie bez rozróżnienia.
Warto też zapisać, który element urządzenia hałasuje: napęd, przekładnia, wentylator, wylot powietrza, a może konstrukcja, która wpada w drgania. Dźwięk rozchodzący się po powietrzu ogranicza się inaczej niż dźwięk przenoszony przez konstrukcję maszyny lub kanał wentylacyjny.
Obudowa akustyczna
Obudowa otacza maszynę o wysokiej mocy akustycznej i zmniejsza poziom hałasu wydobywającego się na zewnątrz. Może być konstrukcją samonośną, ustawioną w niewielkiej odległości od urządzenia, albo elementem zintegrowanym z maszyną. Ściany i sufit wykonuje się z materiałów pochłaniających i izolacyjnych.
Obudowa musi pozwalać na normalną pracę. W zależności od potrzeb zespołu może mieć elementy przeszklone, otwory rewizyjne, oświetlenie oraz otwory wentylacyjne z tłumikami. Urządzenia zamknięte w obudowie wymagają chłodzenia, dlatego często stosuje się wentylację mechaniczną. Przed zamówieniem trzeba więc ustalić, ile ciepła oddaje maszyna i jak operator ma obsługiwać ją w trakcie zmiany.
- Zalety: ograniczenie hałasu u źródła, korzyść zarówno dla stanowisk pracy, jak i dla otoczenia zakładu.
- Ograniczenia: potrzeba miejsca wokół maszyny, wentylacja wewnątrz, dostęp serwisowy.
Ekran akustyczny
Ekran ogranicza rozchodzenie się hałasu od źródła do odbiorcy. Stosuje się go tam, gdzie obudowy nie da się zastosować, na przykład przy urządzeniach stojących na zewnątrz albo przy maszynach zbyt dużych lub zbyt często obsługiwanych, żeby je zamykać.
Ekran działa tylko wtedy, gdy tworzy za sobą tak zwany cień akustyczny, czyli obszar, do którego dźwięk nie dociera po prostej linii. Jeśli odbiorca znajduje się wyżej niż ekran albo dźwięk obiega przeszkodę bokiem, efekt będzie mniejszy. Skuteczność ekranów zwykle nie przekracza około 10 dB, więc przy bardzo głośnych źródłach sam ekran często nie wystarcza.
Tłumik akustyczny
Tłumik zmniejsza hałas przenoszony powietrzem w sieci kanałów wentylacyjnych i klimatyzacyjnych, zarówno prostokątnych, jak i okrągłych. Montuje się go w kanale, zwykle przez kołnierz, albo osobno, jeśli wymaga tego sposób zawieszenia.
Obudowa tłumika bywa wykonana z blachy stalowej lub ocynkowanej, a wkład z niepalnych płyt dźwiękochłonnych. Przy doborze liczy się temperatura i skład przepływającego powietrza, bo inaczej pracuje tłumik w instalacji ogólnej wentylacji hali, a inaczej w instalacji odciągowej z gorącym lub zapylonym strumieniem.
Jak porównać rozwiązania przed zakupem
| Rozwiązanie | Gdzie działa | Na co uważać |
|---|---|---|
| Obudowa | Przy maszynie, u źródła hałasu | Chłodzenie urządzenia, dostęp do obsługi |
| Ekran | Na drodze dźwięku do odbiorcy | Cień akustyczny, położenie odbiorcy |
| Tłumik | W kanale wentylacyjnym lub klimatyzacyjnym | Parametry przepływającego powietrza |
W wielu zakładach najlepiej sprawdza się połączenie dwóch rozwiązań, na przykład obudowy maszyny i tłumika na jej wentylacji. Decyzję warto oprzeć na pomiarach i koncepcji redukcji hałasu, a nie na samej cenie urządzenia.
Kto przygotowuje koncepcję i dokumentację
Koncepcja redukcji hałasu powinna wynikać z pomiarów i opisywać, o ile ma spaść poziom dźwięku oraz w jakim miejscu. Jeżeli firma potrzebuje projektu i wykonania rozwiązań, część usługodawców oferuje projekt, instalację oraz dokumentację akustyczną w jednym zakresie. Informacje o obudowach, tłumikach i ekranach akustycznych w ofercie doradztwa środowiskowego pokazują, jak taki zakres jest opisany.
Przy zamówieniu warto uzgodnić, czy wykonawca sprawdzi wynik pomiarem po montażu. Bez niego firma nie wie, czy założony efekt został osiągnięty, a ewentualne poprawki trzeba negocjować bez porównywalnych danych.
Co sprawdzić przed podpisaniem zlecenia
- wyniki pomiarów hałasu sprzed montażu, wykonane w tych samych punktach, w których zostaną powtórzone po montażu,
- wymagania obsługi i serwisu maszyny, w tym dostęp do elementów wymagających regularnych przeglądów,
- sposób chłodzenia i wentylacji urządzenia po zamknięciu w obudowie,
- zakres dokumentacji, którą firma otrzyma po zakończeniu prac.
Lista jest krótka, ale pozwala odrzucić oferty, które opisują tylko cenę i wymiary urządzenia, bez wskazania, jaki efekt akustyczny ma zostać uzyskany. Zarządzanie hałasem w zakładzie ma sens dopiero wtedy, gdy każda decyzja jest powiązana z mierzalnym wynikiem. Wsparcie w ocenie sytuacji środowiskowej zakładu zapewnia doradztwo środowiskowe dla firm.
Najczęstsze pytania
Czy ekran akustyczny zastąpi obudowę maszyny?
Nie zawsze. Ekran działa tylko tam, gdzie tworzy cień akustyczny, a jego skuteczność zwykle nie przekracza około 10 dB. Przy bardzo głośnych maszynach częściej stosuje się obudowę lub połączenie kilku rozwiązań.
Od czego zacząć, gdy nie wiadomo, skąd pochodzi hałas?
Od pomiarów w kilku punktach: przy maszynie, na stanowiskach pracy i w miejscu, z którego pochodzą skargi. Wynik pokazuje, które źródło wnosi najwięcej, i pozwala dobrać rozwiązanie do rzeczywistego problemu.
Czy obudowa wymaga osobnej wentylacji?
Zwykle tak, ponieważ maszyna zamknięta w obudowie oddaje ciepło. Stosuje się wtedy otwory wentylacyjne z tłumikami albo wentylację mechaniczną, aby urządzenie nie przegrzewało się podczas pracy.


